Bijna iedereen die rouwt, loopt vroeg of laat tegen ‘had ik maar’ aan. Had ik maar eerder gebeld, had ik maar gezegd wat ik voelde. Je hoofd zoekt naar een moment waarop het anders had kunnen lopen, omdat dat makkelijker te verdragen is dan het idee dat je er niets aan kon doen.
Achteraf weet je dingen die je toen niet wist, en wat je toen deed, deed je met de kennis en de kracht die je op dat moment had. Soms gaat de schuld over iets wat echt is misgegaan, zoals een ruzie die niet meer is bijgelegd. Ook dan kun je leren jezelf te vergeven. Blijven de schuldgevoelens je maandenlang bezighouden, praat er dan over met een rouwbegeleider of psycholoog.
Lees verder: Overlevingsschuld: wanneer schuldgevoel het rouwproces kleurt
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Hoelang duurt rouw?
Daar valt geen termijn op te plakken, en dat maakt het voor veel mensen juist lastig. Uit onderzoek weten we wel dat de meeste nabestaanden binnen een paar maanden tot een half jaar hun dagelijkse leven weer redelijk kunnen oppakken, terwijl het gemis veel langer meegaat.
De golven van verdriet worden meestal minder hoog en komen minder vaak, maar ze kunnen jaren later nog opspelen rond een verjaardag of de sterfdag. Bij ongeveer een op de tien nabestaanden blijft het verlangen naar de ander zo overheersend dat het leven vastloopt. Herken je dat na een jaar nog bij jezelf, bespreek het dan met je huisarts.
Lees verder: Als rouwen niet zomaar voorbijgaat
Bron: Bonanno (2004), American Psychologist; Lundorff e.a. (2017), Journal of Affective Disorders
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Hoe kan ik iemand herdenken?
Op welke manier je maar wilt. Sommige mensen steken een kaars aan, gaan naar het graf of kijken foto’s. Anderen dragen een sieraad of kledingstuk van de overledene, koken zijn of haar recept of doen iets wat de ander graag deed. Ook schrijven helpt veel mensen, bijvoorbeeld een brief aan de overledene of herinneringen in een schrift.
Het hoeft niet groot te zijn en het hoeft niet op een vaste dag. Wat telt, is dat het voor jou betekenis heeft. Samen met anderen herdenken kan troostend zijn, omdat je merkt dat je niet de enige bent die mist. En wat nu past, mag over een paar jaar heel anders zijn.
Lees verder: Schrijvend door rouw
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wanneer heeft een kind professionele hulp nodig bij rouw?
De meeste kinderen komen door een verlies heen met steun van hun eigen omgeving. Extra hulp is verstandig als de problemen na een paar maanden niet minder worden of het dagelijks leven ernstig verstoren. Denk aan langdurig slecht slapen of eten, steeds terugkerende buikpijn of hoofdpijn, een kind dat zich terugtrekt, niet meer naar school wil of juist heel agressief wordt. Ook als een kind zich schuldig blijft voelen aan het overlijden, of als de dood heel schokkend was, is het goed om hulp te zoeken.
Begin bij de huisarts, de jeugdarts of de intern begeleider op school. Zij kunnen je verwijzen naar een kinderpsycholoog of een rouwbegeleider voor kinderen.
Zegt een kind dat het zelf dood wil of de overledene achterna wil, neem dat altijd serieus en zoek dezelfde dag hulp. Kinderen en jongeren kunnen zelf terecht bij De Kindertelefoon (0800-0432) of bij 113 Zelfmoordpreventie (113.nl of gratis 0800-0113).