Op welke manier je maar wilt. Sommige mensen steken een kaars aan, gaan naar het graf of kijken foto’s. Anderen dragen een sieraad of kledingstuk van de overledene, koken zijn of haar recept of doen iets wat de ander graag deed. Ook schrijven helpt veel mensen, bijvoorbeeld een brief aan de overledene of herinneringen in een schrift.
Het hoeft niet groot te zijn en het hoeft niet op een vaste dag. Wat telt, is dat het voor jou betekenis heeft. Samen met anderen herdenken kan troostend zijn, omdat je merkt dat je niet de enige bent die mist. En wat nu past, mag over een paar jaar heel anders zijn.
Lees verder: Schrijvend door rouw
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wat is niet-erkende rouw?
Rouw die er wel is, maar door de omgeving niet gezien of serieus genomen wordt. De Amerikaanse rouwonderzoeker Kenneth Doka noemde het disenfranchised grief. Het gaat bijvoorbeeld om het verlies van een ex-partner, een minnaar, een huisdier of een vriend, om een miskraam, of om rouw bij dementie of verslaving van een naaste. Ook de doodsoorzaak kan rouw minder zichtbaar maken, zoals bij zelfdoding of een overdosis.
Wie zo rouwt, krijgt minder steun, wordt soms niet uitgenodigd bij het afscheid of voelt zich gedwongen het verdriet te verbergen. Dat maakt rouwen eenzamer en soms ook langduriger. Je verdriet hoeft niet eerst door anderen erkend te worden om echt te zijn.
Lees verder: Waarom eenvoudige verliezen er zo diep kunnen inhakken
Bron: Doka (1989), Disenfranchised Grief: Recognizing Hidden Sorrow
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wat doe ik als mensen zeggen dat ik er overheen moet komen?
Zo’n opmerking doet pijn, ook als hij goed bedoeld is. Meestal zegt hij meer over de ander dan over jou: veel mensen denken dat rouw na een paar maanden klaar hoort te zijn, of vinden het moeilijk om jou verdrietig te zien. Rouw kent geen deadline. Voor de meeste mensen gaat het erom dat ze leren leven met het verlies, en dat kost tijd.
Je kunt kort reageren, bijvoorbeeld met ‘zo werkt het voor mij niet, ik mis haar nog elke dag’. Je kunt ook uitleggen wat je wel helpt. En je mag afstand nemen van mensen die blijven aandringen. Zoek je steun vooral bij mensen bij wie je niet hoeft te doen alsof het alweer goed gaat.
Lees verder: Groeien rond het verlies
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wordt de pijn vanzelf minder na verloop van tijd?
Bij de meeste mensen wel, al gaat het zelden in een rechte lijn. De golven van verdriet worden in de loop van maanden en jaren meestal minder hoog en komen minder vaak, maar ze blijven komen, bijvoorbeeld rond een verjaardag of de feestdagen.
Een beeld dat veel mensen herkennen: het verdriet blijft ongeveer even groot en je leven groeit eromheen. Er komt weer ruimte voor andere dingen, nieuwe mensen en nieuwe gewoontes, waardoor het verdriet minder van je dag inneemt. Dat groeien gaat niet helemaal vanzelf. Wat je in die tijd doet, maakt uit: contact zoeken, dingen weer oppakken en af en toe bewust stilstaan bij wat je kwijt bent.
Lees verder: Groeien rond het verlies