Op welke manier je maar wilt. Sommige mensen steken een kaars aan, gaan naar het graf of kijken foto’s. Anderen dragen een sieraad of kledingstuk van de overledene, koken zijn of haar recept of doen iets wat de ander graag deed. Ook schrijven helpt veel mensen, bijvoorbeeld een brief aan de overledene of herinneringen in een schrift.
Het hoeft niet groot te zijn en het hoeft niet op een vaste dag. Wat telt, is dat het voor jou betekenis heeft. Samen met anderen herdenken kan troostend zijn, omdat je merkt dat je niet de enige bent die mist. En wat nu past, mag over een paar jaar heel anders zijn.
Lees verder: Schrijvend door rouw
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wanneer begint rouw?
Vaak al voor het overlijden. Als je weet dat iemand gaat sterven, bijvoorbeeld door een ongeneeslijke ziekte, kun je al rouwen om wat er verloren gaat. Dat heet anticiperende rouw. Bij dementie of een ander verlies dat stap voor stap gaat, begint de rouw soms jaren voordat iemand er echt niet meer is.
Na het overlijden begint het voor veel mensen met een periode van verdoving of ongeloof, waarin je vooral doet wat er gedaan moet worden. Als de uitvaart voorbij is en de drukte wegvalt, komt het verdriet vaak pas echt binnen. Bij sommigen gebeurt dat juist meteen.
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wordt de pijn vanzelf minder na verloop van tijd?
Bij de meeste mensen wel, al gaat het zelden in een rechte lijn. De golven van verdriet worden in de loop van maanden en jaren meestal minder hoog en komen minder vaak, maar ze blijven komen, bijvoorbeeld rond een verjaardag of de feestdagen.
Een beeld dat veel mensen herkennen: het verdriet blijft ongeveer even groot en je leven groeit eromheen. Er komt weer ruimte voor andere dingen, nieuwe mensen en nieuwe gewoontes, waardoor het verdriet minder van je dag inneemt. Dat groeien gaat niet helemaal vanzelf. Wat je in die tijd doet, maakt uit: contact zoeken, dingen weer oppakken en af en toe bewust stilstaan bij wat je kwijt bent.
Lees verder: Groeien rond het verlies
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wat is ‘ambiguous loss’ of onduidelijk verlies?
Een term van de Amerikaanse onderzoeker Pauline Boss voor verlies zonder duidelijk einde. Het komt in twee vormen voor. Iemand is lichamelijk weg maar in je hoofd nog volop aanwezig, zoals bij een vermissing. Of iemand is er lichamelijk nog wel, terwijl de persoon die je kende verdwijnt, zoals bij dementie, ernstig hersenletsel of een verslaving.
Wat het zo zwaar maakt, is dat er geen afscheid is en geen ritueel. Je blijft hangen tussen hoop en gemis, en je omgeving weet vaak niet dat je rouwt. Boss benadrukt dat je geen afsluiting hoeft te vinden. Het helpt om het verlies te benoemen en te leren leven met twee waarheden tegelijk: iemand is weg en toch nog hier.
Lees verder: Rouwen om een kind dat leeft