Vaak al voor het overlijden. Als je weet dat iemand gaat sterven, bijvoorbeeld door een ongeneeslijke ziekte, kun je al rouwen om wat er verloren gaat. Dat heet anticiperende rouw. Bij dementie of een ander verlies dat stap voor stap gaat, begint de rouw soms jaren voordat iemand er echt niet meer is.
Na het overlijden begint het voor veel mensen met een periode van verdoving of ongeloof, waarin je vooral doet wat er gedaan moet worden. Als de uitvaart voorbij is en de drukte wegvalt, komt het verdriet vaak pas echt binnen. Bij sommigen gebeurt dat juist meteen.
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Kan ik rouwen om mijn ex-partner?
Ja. Ook als jullie relatie voorbij was, heb je een deel van je leven met die persoon gedeeld. Bij het overlijden kunnen veel gevoelens tegelijk opkomen: verdriet om wat er was, spijt over hoe het liep, boosheid die nooit is uitgesproken, of zorg om jullie kinderen die een ouder verliezen.
Lastig is dat je omgeving je verdriet vaak niet ziet. Je bent geen officiële nabestaande, je staat niet op de rouwkaart en soms is het onduidelijk of je welkom bent bij de uitvaart. Rouwonderzoeker Kenneth Doka noemt dit niet-erkende rouw: verdriet dat er wel is, maar weinig ruimte krijgt. Je mag rouwen, ook als niet iedereen dat begrijpt.
Lees verder: Als je ex overlijdt
Bron: Doka (1989), Disenfranchised Grief: Recognizing Hidden Sorrow
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wanneer mag ik weer blij zijn zonder schuldgevoel?
Altijd. Lachen, genieten van een mooie dag of plezier hebben met vrienden betekent niet dat je de overledene vergeet of minder mist. Toch voelen veel mensen een steek van schuld zodra ze merken dat ze even gelukkig waren, alsof het verlies daarmee kleiner wordt.
Onderzoek onder mensen die hun partner hadden verloren liet zien dat wie een half jaar later nog echt kon lachen, minder boosheid voelde, meer genoot en betere contacten had. Die momenten van lucht doen je goed, en ze maken het verdriet niet minder echt. Het schuldgevoel zelf mag er zijn, je hoeft het alleen niet te geloven.
Lees verder: Verliefd en in rouw
Bron: Keltner & Bonanno (1997), Journal of Personality and Social Psychology
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Kan ik een depressie krijgen door rouw?
Dat kan, al zijn rouw en depressie niet hetzelfde. Bij rouw draait het verdriet om de overledene: je mist iemand, en tussendoor zijn er ook momenten van rust of zelfs plezier. Bij een depressie is de somberheid er bijna altijd en kleurt ze alles. Je kunt nergens meer van genieten, voelt je waardeloos en ziet geen toekomst.
Beide kunnen tegelijk spelen. Daarnaast bestaat de persisterende rouwstoornis: bij ongeveer een op de tien nabestaanden blijft het verlangen naar de overledene zo heftig dat het leven vastloopt. Herken je jezelf in een van beide, praat er dan over met je huisarts. Voor allebei bestaat goede behandeling.
Denk je aan zelfdoding? Praat erover met 113 Zelfmoordpreventie: chat via 113.nl of bel gratis 0800-0113.
Lees verder: Als rouwen niet zomaar voorbijgaat