Altijd. Lachen, genieten van een mooie dag of plezier hebben met vrienden betekent niet dat je de overledene vergeet of minder mist. Toch voelen veel mensen een steek van schuld zodra ze merken dat ze even gelukkig waren, alsof het verlies daarmee kleiner wordt.
Onderzoek onder mensen die hun partner hadden verloren liet zien dat wie een half jaar later nog echt kon lachen, minder boosheid voelde, meer genoot en betere contacten had. Die momenten van lucht doen je goed, en ze maken het verdriet niet minder echt. Het schuldgevoel zelf mag er zijn, je hoeft het alleen niet te geloven.
Lees verder: Verliefd en in rouw
Bron: Keltner & Bonanno (1997), Journal of Personality and Social Psychology
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Mag ik nieuwe tradities beginnen na een verlies?
Ja, en voor veel mensen werkt dat goed. Oude tradities kunnen te pijnlijk worden, omdat het verlies er zo zichtbaar in is. Je kunt ze aanpassen, een tijdje overslaan of iets nieuws beginnen. Bijvoorbeeld een kerstwandeling in plaats van het grote diner, of op de verjaardag van de overledene samen iets doen wat hij of zij mooi vond.
Een nieuwe traditie kan de overledene juist een plek geven, met een kaars op tafel of een vast moment voor een herinnering. Overleg wel met de mensen die het aangaat, want wat voor jou goed voelt, kan voor een ander nog te vroeg zijn. Tradities mogen meegroeien met hoe het met jullie gaat.
Lees verder: Betekenis geven na verlies
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Welke lidmaatschappen zijn er?
Gratis: Toegang tot gratis content en beperkte community
Professional (€29/maand): Alle basiscursussen + volledige community
Premium (€49/maand): Alle content + tools voor professionals
Organisatie (op maat): Voor instellingen met meerdere gebruikers
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Is het normaal om boos te zijn op degene die is overleden?
Ja, en het komt vaker voor dan mensen hardop zeggen. Je kunt boos zijn omdat iemand je heeft achtergelaten, omdat hij of zij niet op tijd naar de dokter ging, of omdat er nu dingen op jouw schouders liggen die jullie samen deden. Ook artsen, familie of jijzelf kunnen het doelwit zijn, en voor gelovigen soms God.
Boos zijn op iemand van wie je houdt voelt tegenstrijdig, en daarom slikken veel mensen het in. Toch hoort het bij rouw en zegt het niets over je liefde. Het helpt om het ergens kwijt te kunnen: bij iemand die het kan aanhoren, op papier of door flink te bewegen.
Lees verder: Kun je een dode vergeven?