Bij dementie, hersenletsel, een ernstige psychische ziekte of verslaving kan iemand er lichamelijk nog zijn, terwijl de persoon die je kende steeds verder verdwijnt. Je mist de gesprekken, de gedeelde herinneringen of de manier waarop hij of zij naar je keek. Dat heet onduidelijk verlies, of ambiguous loss. Er is geen afscheid en geen ritueel, en vaak voel je je schuldig omdat je rouwt om iemand die nog leeft.
Het helpt om dat verlies serieus te nemen en het te benoemen. Je kunt tegelijk rouwen om wat weg is en zorgen voor wie er nog is. Zoek mensen die dit herkennen, zoals andere mantelzorgers of een lotgenotengroep, en vergeet je eigen rust niet. Een rouwbegeleider of psycholoog die dit soort verlies kent, kan je helpen om ermee te leven.
Lees verder: Rouwen om een kind dat leeft
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wat is een persisterende rouwstoornis?
Rouw die zo heftig blijft dat het leven vastloopt. Sinds 2022 staat de persisterende rouwstoornis als diagnose in het psychiatrisch handboek DSM-5-TR, en ook de ICD-11 van de Wereldgezondheidsorganisatie kent hem, als prolonged grief disorder. Kenmerkend is een intens verlangen naar de overledene of een voortdurende bezigheid met hem of haar, bijna elke dag. Daarbij komen klachten als ongeloof over de dood, het gevoel dat een deel van jezelf is gestorven, emotionele verdoving, het vermijden van herinneringen of het gevoel dat het leven geen zin meer heeft.
De DSM-5-TR spreekt bij volwassenen van een stoornis als dit minstens twaalf maanden na het overlijden nog speelt; de ICD-11 hanteert zes maanden. Ongeveer een op de tien nabestaanden ontwikkelt zo’n rouwstoornis. Er zijn behandelingen die aantoonbaar helpen, dus praat erover met je huisarts als je jezelf herkent.
Lees verder: Wat werkt bij gecompliceerde rouw
Bron: Prigerson & Maciejewski (2024), World Psychiatry; Lundorff e.a. (2017), Journal of Affective Disorders
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Hoelang duurt rouw?
Daar valt geen termijn op te plakken, en dat maakt het voor veel mensen juist lastig. Uit onderzoek weten we wel dat de meeste nabestaanden binnen een paar maanden tot een half jaar hun dagelijkse leven weer redelijk kunnen oppakken, terwijl het gemis veel langer meegaat.
De golven van verdriet worden meestal minder hoog en komen minder vaak, maar ze kunnen jaren later nog opspelen rond een verjaardag of de sterfdag. Bij ongeveer een op de tien nabestaanden blijft het verlangen naar de ander zo overheersend dat het leven vastloopt. Herken je dat na een jaar nog bij jezelf, bespreek het dan met je huisarts.
Lees verder: Als rouwen niet zomaar voorbijgaat
Bron: Bonanno (2004), American Psychologist; Lundorff e.a. (2017), Journal of Affective Disorders
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Mag ik nieuwe tradities beginnen na een verlies?
Ja, en voor veel mensen werkt dat goed. Oude tradities kunnen te pijnlijk worden, omdat het verlies er zo zichtbaar in is. Je kunt ze aanpassen, een tijdje overslaan of iets nieuws beginnen. Bijvoorbeeld een kerstwandeling in plaats van het grote diner, of op de verjaardag van de overledene samen iets doen wat hij of zij mooi vond.
Een nieuwe traditie kan de overledene juist een plek geven, met een kaars op tafel of een vast moment voor een herinnering. Overleg wel met de mensen die het aangaat, want wat voor jou goed voelt, kan voor een ander nog te vroeg zijn. Tradities mogen meegroeien met hoe het met jullie gaat.
Lees verder: Betekenis geven na verlies