Veel mensen schrikken ervan hoe moe ze zijn na een verlies, ook als ze nauwelijks iets doen. Die vermoeidheid heeft een reden: je hoofd is de hele dag bezig met wat er is gebeurd en je lichaam staat door de stress op scherp. Daar komt bij dat je ’s nachts vaak slechter slaapt, en dat de eerste weken vol zitten met regelzaken en mensen over de vloer.
Het is dus geen luiheid en ook geen teken dat je het niet aankunt. Bij de meeste mensen wordt het in de loop van de maanden minder. Blijf je uitgeput, of komen er klachten bij zoals hartkloppingen of afvallen, laat je dan door je huisarts nakijken.
Lees verder: Wat rouw doet met je hersenen
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Hoe ga ik om met collega’s die niets zeggen?
Collega’s die niets zeggen, geven er meestal wel om. Ze weten niet wat ze moeten zeggen, zijn bang om het verkeerde te zeggen of denken dat je op het werk liever niet aan je verlies herinnerd wilt worden. Toch voelt hun stilte vaak als onverschilligheid, en dat doet pijn.
Je kunt het doorbreken door zelf iets kleins te zeggen, zoals ‘je mag gerust vragen hoe het gaat’. Vaak is dat precies het zetje dat iemand nodig heeft. Je kunt het ook laten zoals het is, want niet iedereen hoeft erover te beginnen. Zoek steun bij de collega’s die wel het gesprek aangaan, en laat je leidinggevende weten als je je op het werk erg alleen voelt.
Lees verder: Drie deuren: rouw op de werkvloer
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Hoe kan ik iemand herdenken?
Op welke manier je maar wilt. Sommige mensen steken een kaars aan, gaan naar het graf of kijken foto’s. Anderen dragen een sieraad of kledingstuk van de overledene, koken zijn of haar recept of doen iets wat de ander graag deed. Ook schrijven helpt veel mensen, bijvoorbeeld een brief aan de overledene of herinneringen in een schrift.
Het hoeft niet groot te zijn en het hoeft niet op een vaste dag. Wat telt, is dat het voor jou betekenis heeft. Samen met anderen herdenken kan troostend zijn, omdat je merkt dat je niet de enige bent die mist. En wat nu past, mag over een paar jaar heel anders zijn.
Lees verder: Schrijvend door rouw
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Kom je ooit over een groot verlies heen?
‘Eroverheen komen’ past voor de meeste mensen niet bij hoe het voelt. Je gaat niet terug naar wie je was voor het verlies, en de ander blijft gemist. Wat wel gebeurt, is dat je leert leven met het verlies als deel van je geschiedenis. De pijn wordt minder scherp en er komt weer ruimte voor plezier, plannen en nieuwe mensen.
De band met de overledene blijft daarbij bestaan en verandert van vorm. Je praat misschien nog tegen hem of haar, draagt een sieraad, houdt een traditie in ere of merkt dat je dingen doet zoals de ander ze deed. Rouwonderzoekers noemen dat continuing bonds, voortdurende verbondenheid, en het hoort bij gezond rouwen. Veel mensen omschrijven het na jaren als een litteken: het blijft zichtbaar, maar het doet niet meer elke dag pijn.
Lees verder: Continuing bonds
Bron: Klass, Silverman & Nickman (1996), Continuing Bonds: New Understandings of Grief