‘Eroverheen komen’ past voor de meeste mensen niet bij hoe het voelt. Je gaat niet terug naar wie je was voor het verlies, en de ander blijft gemist. Wat wel gebeurt, is dat je leert leven met het verlies als deel van je geschiedenis. De pijn wordt minder scherp en er komt weer ruimte voor plezier, plannen en nieuwe mensen.
De band met de overledene blijft daarbij bestaan en verandert van vorm. Je praat misschien nog tegen hem of haar, draagt een sieraad, houdt een traditie in ere of merkt dat je dingen doet zoals de ander ze deed. Rouwonderzoekers noemen dat continuing bonds, voortdurende verbondenheid, en het hoort bij gezond rouwen. Veel mensen omschrijven het na jaren als een litteken: het blijft zichtbaar, maar het doet niet meer elke dag pijn.
Lees verder: Continuing bonds
Bron: Klass, Silverman & Nickman (1996), Continuing Bonds: New Understandings of Grief
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Hoe krijg ik erkenning voor verlies dat anderen niet zien?
Begin bij jezelf. Zeg tegen jezelf dat dit een echt verlies is, ook als het niet in de gebruikelijke hokjes past. Je hoeft je verdriet niet te verdedigen of te bewijzen. Daarna kun je kiezen aan wie je het vertelt. Eén of twee mensen die het begrijpen, zijn vaak meer waard dan een hele kring die er niet bij stilstaat.
Lotgenoten kunnen veel herkenning geven, omdat zij niet hoeven te vragen waarom het je zo raakt. Ook een eigen ritueel kan helpen als er geen uitvaart of officieel afscheid is, zoals een brief schrijven, een kaars aansteken of een plek kiezen waar je even stilstaat. En zoek hulp als het verdriet je te zwaar wordt. Een rouwbegeleider of psycholoog neemt elk verlies serieus.
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wat is niet-erkende rouw?
Rouw die er wel is, maar door de omgeving niet gezien of serieus genomen wordt. De Amerikaanse rouwonderzoeker Kenneth Doka noemde het disenfranchised grief. Het gaat bijvoorbeeld om het verlies van een ex-partner, een minnaar, een huisdier of een vriend, om een miskraam, of om rouw bij dementie of verslaving van een naaste. Ook de doodsoorzaak kan rouw minder zichtbaar maken, zoals bij zelfdoding of een overdosis.
Wie zo rouwt, krijgt minder steun, wordt soms niet uitgenodigd bij het afscheid of voelt zich gedwongen het verdriet te verbergen. Dat maakt rouwen eenzamer en soms ook langduriger. Je verdriet hoeft niet eerst door anderen erkend te worden om echt te zijn.
Lees verder: Waarom eenvoudige verliezen er zo diep kunnen inhakken
Bron: Doka (1989), Disenfranchised Grief: Recognizing Hidden Sorrow
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Hoe ga ik om met collega’s die niets zeggen?
Collega’s die niets zeggen, geven er meestal wel om. Ze weten niet wat ze moeten zeggen, zijn bang om het verkeerde te zeggen of denken dat je op het werk liever niet aan je verlies herinnerd wilt worden. Toch voelt hun stilte vaak als onverschilligheid, en dat doet pijn.
Je kunt het doorbreken door zelf iets kleins te zeggen, zoals ‘je mag gerust vragen hoe het gaat’. Vaak is dat precies het zetje dat iemand nodig heeft. Je kunt het ook laten zoals het is, want niet iedereen hoeft erover te beginnen. Zoek steun bij de collega’s die wel het gesprek aangaan, en laat je leidinggevende weten als je je op het werk erg alleen voelt.
Lees verder: Drie deuren: rouw op de werkvloer