Ja, en het komt vaker voor dan mensen hardop zeggen. Je kunt boos zijn omdat iemand je heeft achtergelaten, omdat hij of zij niet op tijd naar de dokter ging, of omdat er nu dingen op jouw schouders liggen die jullie samen deden. Ook artsen, familie of jijzelf kunnen het doelwit zijn, en voor gelovigen soms God.
Boos zijn op iemand van wie je houdt voelt tegenstrijdig, en daarom slikken veel mensen het in. Toch hoort het bij rouw en zegt het niets over je liefde. Het helpt om het ergens kwijt te kunnen: bij iemand die het kan aanhoren, op papier of door flink te bewegen.
Lees verder: Kun je een dode vergeven?
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Helpt bewegen tegen rouw?
Voor veel mensen wel. Een overzicht van 25 studies naar beweging en rouw liet zien dat wandelen, hardlopen, yoga of sporten rouwenden lucht geeft. Het biedt een moment van vrijheid, een manier om spanning en emoties kwijt te raken en vaak ook contact met anderen. Daarnaast kan bewegen helpen tegen somberheid, onrust en slecht slapen.
Je hoeft geen sporter te worden. Elke dag een stukje wandelen is al waardevol, zeker buiten. Samen wandelen maakt het vaak makkelijker om over het verlies te praten, omdat je naast elkaar loopt. Heb je weinig energie, begin dan klein en sla gerust een dag over als het niet lukt.
Lees verder: Een uitstekend medicijn bij rouw: bewegen helpt verwerken
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Waarom voel ik me schuldig?
Bijna iedereen die rouwt, loopt vroeg of laat tegen ‘had ik maar’ aan. Had ik maar eerder gebeld, had ik maar gezegd wat ik voelde. Je hoofd zoekt naar een moment waarop het anders had kunnen lopen, omdat dat makkelijker te verdragen is dan het idee dat je er niets aan kon doen.
Achteraf weet je dingen die je toen niet wist, en wat je toen deed, deed je met de kennis en de kracht die je op dat moment had. Soms gaat de schuld over iets wat echt is misgegaan, zoals een ruzie die niet meer is bijgelegd. Ook dan kun je leren jezelf te vergeven. Blijven de schuldgevoelens je maandenlang bezighouden, praat er dan over met een rouwbegeleider of psycholoog.
Lees verder: Overlevingsschuld: wanneer schuldgevoel het rouwproces kleurt
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Mag ik vragen om niet over de overledene te praten?
Ja. Soms is het te pijnlijk, ben je moe of wil je gewoon even een avond zonder verdriet. Dat mag je zeggen, en de meeste mensen zijn juist blij als ze weten waar ze aan toe zijn. Je kunt het vriendelijk houden: ‘vandaag praat ik liever over iets anders, een andere keer vertel ik graag over haar’.
Wat je nodig hebt, mag per dag verschillen. Veel nabestaanden vinden het op andere momenten juist fijn als iemand de naam van de overledene noemt of een herinnering ophaalt. Laat dat ook weten, anders gaan mensen ervan uit dat het onderwerp voorgoed taboe is.