Ja. Soms is het te pijnlijk, ben je moe of wil je gewoon even een avond zonder verdriet. Dat mag je zeggen, en de meeste mensen zijn juist blij als ze weten waar ze aan toe zijn. Je kunt het vriendelijk houden: ‘vandaag praat ik liever over iets anders, een andere keer vertel ik graag over haar’.
Wat je nodig hebt, mag per dag verschillen. Veel nabestaanden vinden het op andere momenten juist fijn als iemand de naam van de overledene noemt of een herinnering ophaalt. Laat dat ook weten, anders gaan mensen ervan uit dat het onderwerp voorgoed taboe is.
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Helpt het om naar het graf te gaan?
Voor sommige mensen wel, voor anderen niet. Het graf of de plek van de as kan een vaste plek zijn om even stil te staan, iets te vertellen of bloemen te brengen. Veel mensen praten daar hardop tegen de overledene, en dat is heel gewoon.
Anderen voelen de overledene meer thuis, in de natuur of op een plek die jullie samen kenden. Je hoeft niet naar het graf als het je weinig doet of als het te zwaar is, en je hoeft je daar ook niet schuldig over te voelen. Het helpt wel als je ergens een plek hebt, letterlijk of figuurlijk, waar je de overledene kunt opzoeken als je dat nodig hebt.
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Waarom voelen nabestaanden na zelfdoding zich vaak schuldig?
Omdat de vraag ‘had ik het kunnen voorkomen?’ bij zelfdoding zo dichtbij voelt. Nabestaanden gaan terug in hun herinnering en zoeken naar signalen die ze hebben gemist, of naar dat ene gesprek dat anders had moeten lopen. Schuld en zelfverwijt komen bij nabestaanden na zelfdoding vaker voor dan na een andere doodsoorzaak.
Achteraf lijkt alles een teken, terwijl het op het moment zelf niet te zien was. Zelfdoding heeft bijna altijd meerdere oorzaken, en soms deed de overledene veel moeite om te verbergen hoe slecht het ging. Schuldgevoel is begrijpelijk, maar het betekent niet dat je schuldig bent. Praat erover met mensen die het kunnen horen, met lotgenoten of met een professional. Ook nabestaanden kunnen terecht bij 113 (gratis 0800-0113).
Lees verder: Zelfvergeving bij bijzondere vormen van verlies
Bron: Sveen & Walby (2008), Suicide and Life-Threatening Behavior
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Waarom lijkt mijn rouw soms erger te worden in plaats van beter?
Dat overkomt veel mensen, vaak na een paar maanden. In de eerste weken word je gedragen door de verdoving, het regelwerk en de mensen om je heen. Als dat wegvalt, dringt pas echt door dat de ander niet meer terugkomt. Daarnaast merk je steeds beter wat er nog meer verloren is gegaan: je rol als partner of kind, een inkomen, vaste gewoontes, de toekomst die jullie samen hadden. Elk van die verliezen kan het verdriet weer aanwakkeren.
Ook vermoeidheid of extra stress in je leven kan het zwaarder maken. Dat hoort bij het grillige verloop van rouw. Wordt het over langere tijd alleen maar zwaarder en lukt het steeds minder om te functioneren, zoek dan hulp bij je huisarts.
Lees verder: Secundaire verliezen