Voor sommige mensen wel, voor anderen niet. Het graf of de plek van de as kan een vaste plek zijn om even stil te staan, iets te vertellen of bloemen te brengen. Veel mensen praten daar hardop tegen de overledene, en dat is heel gewoon.
Anderen voelen de overledene meer thuis, in de natuur of op een plek die jullie samen kenden. Je hoeft niet naar het graf als het je weinig doet of als het te zwaar is, en je hoeft je daar ook niet schuldig over te voelen. Het helpt wel als je ergens een plek hebt, letterlijk of figuurlijk, waar je de overledene kunt opzoeken als je dat nodig hebt.
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Wat is niet-erkende rouw?
Rouw die er wel is, maar door de omgeving niet gezien of serieus genomen wordt. De Amerikaanse rouwonderzoeker Kenneth Doka noemde het disenfranchised grief. Het gaat bijvoorbeeld om het verlies van een ex-partner, een minnaar, een huisdier of een vriend, om een miskraam, of om rouw bij dementie of verslaving van een naaste. Ook de doodsoorzaak kan rouw minder zichtbaar maken, zoals bij zelfdoding of een overdosis.
Wie zo rouwt, krijgt minder steun, wordt soms niet uitgenodigd bij het afscheid of voelt zich gedwongen het verdriet te verbergen. Dat maakt rouwen eenzamer en soms ook langduriger. Je verdriet hoeft niet eerst door anderen erkend te worden om echt te zijn.
Lees verder: Waarom eenvoudige verliezen er zo diep kunnen inhakken
Bron: Doka (1989), Disenfranchised Grief: Recognizing Hidden Sorrow
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Is het erg als ik na een jaar nog steeds veel verdriet heb?
Nee. Het idee dat rouw na een jaar klaar hoort te zijn, klopt niet. Veel mensen merken juist rond de eerste sterfdag hoe groot het gemis nog is, en ook in het tweede jaar is verdriet heel gewoon. Sommigen vinden dat jaar zelfs zwaarder, omdat de omgeving dan niet meer vraagt hoe het gaat.
Belangrijker dan de hoeveelheid verdriet is de vraag of je leven nog doorgaat. Lukt het om te werken, mensen te zien en af en toe iets fijns te beleven, dan rouw je, ook al is dat nog zwaar. Overheerst het verlangen naar de overledene na een jaar nog bijna de hele dag en zit je leven vast, praat er dan over met je huisarts. Dan kan er sprake zijn van een persisterende rouwstoornis, en daarvoor bestaat goede behandeling.
Lees verder: Wat werkt bij gecompliceerde rouw
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Is het normaal om boos te zijn op degene die is overleden?
Ja, en het komt vaker voor dan mensen hardop zeggen. Je kunt boos zijn omdat iemand je heeft achtergelaten, omdat hij of zij niet op tijd naar de dokter ging, of omdat er nu dingen op jouw schouders liggen die jullie samen deden. Ook artsen, familie of jijzelf kunnen het doelwit zijn, en voor gelovigen soms God.
Boos zijn op iemand van wie je houdt voelt tegenstrijdig, en daarom slikken veel mensen het in. Toch hoort het bij rouw en zegt het niets over je liefde. Het helpt om het ergens kwijt te kunnen: bij iemand die het kan aanhoren, op papier of door flink te bewegen.
Lees verder: Kun je een dode vergeven?