Bewegen in rouwtijd: het gezelschap doet het werk

Wat samen sporten of wandelen doet na een overlijden, een scheiding of een ontslag

Of het in Nederland op deze schaal ook bestaat weet ik niet, maar in New York bestaan sportlessen voor mensen die iemand verloren hebben. Aan het begin van de les zegt iedereen hardop de naam van zijn overledene. Daarna wordt er een uur getraind, net als in elke andere les. Praten over je verdriet hoeft niet, delen mag maar wordt van niemand gevraagd. Na afloop gaat een deel van de groep samen wat drinken. Helpt zoiets? En zo ja, wat doet daar dan het werk?

Het antwoord uit het onderzoek is voorzichtig positief, en het wijst een andere kant op dan de meeste mensen verwachten. Wat rouwenden aan bewegen hebben, zit maar voor een deel in de inspanning zelf. Het zit vooral in de mensen die er om je heen staan.

Dat maakt dit verhaal breder dan alleen verlies door overlijden. Wie scheidt of zijn baan kwijtraakt, raakt ook de plekken kwijt waar hij onder de mensen kwam.

Waarom het na een verlies stilvalt

Bij veel mensen verdwijnt bewegen uit de agenda zodra er iemand is overleden. Overigens heeft dat niets te maken met luiheid. Onderzoek onder weduwen laat zien dat er in het eerste jaar na het overlijden van een partner minder wordt gewandeld dan enkele jaren later. Het lichaam is moe. En die vermoeidheid heeft weinig te maken met te weinig slaap. De dagen zitten vol met regelwerk, en alles wat vroeger vanzelf ging kost nu moeite. Onderschat daarbij niet de energie die emotioneel werk ook kost.

In datzelfde onderzoek ook dat de weduwen die weinig wandelden, vaker weinig vrienden om zich heen hadden. En ze waren minder vaak actief in een vereniging. Wat oorzaak is en wat gevolg valt daaruit niet af te leiden. Het schetst wel de kern van dit verhaal, namelijk dat bewegen en gezelschap bij elkaar horen.

Bij vrouwen die een kind verloren rond de geboorte is uitgezocht wat hen tegenhield. Ze noemden vermoeidheid, gebrek aan motivatie, schuldgevoel, en het pijnlijke afscheid van het lichaam dat nog zwanger was. Ook het zien van andere baby’s onderweg speelde mee. Dat maakt het advies om lekker te gaan sporten tot iets wat makkelijk gezegd is en zwaar valt om te horen.

Wie zelf merkt dat het niet lukt, mag weten dat dit het normale beeld is. Het zegt niets over doorzettingsvermogen.

Ook als er niemand is overleden

Rouw komt niet alleen na een overlijden. Wie scheidt, ontslagen wordt, een diagnose krijgt of zijn kinderen niet meer ziet, verliest ook. Voor bewegen maakt het soort verlies verschil, en dat verschil zit in wat er met de mensen om je heen gebeurt.

Na een overlijden trekt de omgeving zich terug uit ongemak. Ze willen wel, maar weten niet wat ze moeten zeggen. Bij een scheiding kiezen vrienden soms een kant, en voelt de club waar jullie samen kwamen bezet. Na een ontslag hoor je formeel niet meer bij de groep waar je jarenlang deel van uitmaakte. In het eerste geval moet je het ongemak van anderen overbruggen. In de andere twee ben je je toegang kwijt, en dan is zoeken naar een nieuwe plek dringender en ingewikkelder tegelijk.

Daar komt bij dat je agenda anders komt te liggen. Met een weekendregeling voor de kinderen valt je vaste avond weg. Na een ontslag verdwijnen de mensen die je dagelijks sprak en de reden om op tijd op te staan. Ook het gevoel dat je goed was in je werk gaat mee de deur uit. Een vaste beweegafspraak geeft daar iets van terug, want ook daar word je verwacht.

Bij levend verlies, zoals bij een partner of ouder met dementie, ligt het weer anders. Je verliest iemand die er nog is, en tegelijk zit je vast aan de zorg. Onder mantelzorgers van mensen met dementie is uitgezocht wat een half jaar regelmatig bewegen doet. Zij voelden zich minder zwaar belast, hadden minder last van somberheid, en kregen meer het gevoel grip te hebben op hun eigen leven. Die onderzoekers keken naar de belasting van het zorgen, niet naar rouw. Over het verdriet om iemand die je kwijtraakt terwijl hij naast je zit, zeggen hun uitkomsten dus niets. Het gevoel van grip telt wel zwaar bij zorg zonder zicht op een einde.

Wat hierbij past is een eerlijk voorbehoud. Vrijwel al het onderzoek naar bewegen en rouw is gedaan bij mensen die iemand verloren door de dood. Dat de werking bij scheiding of baanverlies hetzelfde is, ligt voor de hand maar is niet aangetoond.

Wat mensen zelf zeggen dat het bracht

Volwassenen die als kind of tiener hun vader of moeder verloren, zijn later gevraagd wat sport voor hen betekende in die periode. Ze noemden een uitlaatklep voor wat er binnen zat, en een lichaam dat weer wat aankon. Wat het sterkst terugkwam, ging over de mensen. Een team dat op je rekent. Een trainer die vraagt waar je was. Een groep waar je iemand bent die goed kan verdedigen of hard kan lopen, en niet het meisje van wie de moeder is overleden.

Diezelfde lijn loopt door het bredere onderzoek naar bewegen en rouw. Wat rouwenden benoemen is een gevoel van vrijheid, ruimte om te voelen wat er is, afleiding van het gemis, en de steun van anderen. Bij mensen die na een verlies bleven bewegen, bleken bestaande contacten steviger te worden en kwamen er nieuwe bij. Een afspraak die vooraf vastligt, gaf hun een reden om het bed uit te komen en onder de mensen te zijn.

Erbij horen zonder je verhaal te vertellen

Rouw isoleert, en dat gebeurt meestal in de weken nadat het bezoek is opgehouden. Mensen weten niet wat ze moeten zeggen en blijven daarom weg. Anderen beginnen er niet over uit angst je eraan te herinneren, alsof je het even vergeten was. Wie rouwt, merkt vooral dat de telefoon stil blijft.

Bij verlies zonder overlijden komt daar schaamte bij. Rond een scheiding of een ontslag krijg je geen kaarten, en soms hoor je dat het ook wel goed is zo. Je verdriet wordt niet als verdriet gezien, dus vertel je het maar niet meer. Een plek waar je niets hoeft uit te leggen wordt daardoor alleen maar bruikbaarder.

Een sportgroep vraagt niets van je. Je komt binnen, je doet mee, je gaat weer naar huis. Je hoort erbij zonder dat je hoeft uit te leggen hoe het met je gaat. Voor veel mensen ligt de drempel van een sportzaal daardoor lager dan die van een lotgenotengroep, waar je verdriet het onderwerp van de avond is. Bij een groep die hetzelfde heeft meegemaakt, komt daar iets bij. De ander weet het al, dus er hoeft niets te worden uitgelegd, en er hoeft ook niets te worden verteld.

Dat werkt niet voor iedereen. Sommigen hebben juist behoefte aan een plek waar het gesprek wel over het verlies gaat. Wat bij je past hangt af van hoeveel woorden je op dit moment aankunt.

De afspraak fungeert als anker

Er zit nog iets in samen bewegen dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien. Er staat iets in je week. Dinsdagavond acht uur, en er is iemand die je verwacht. In een periode waarin de dagen in elkaar overlopen, houdt zo’n vast punt het ritme overeind.

De rouwonderzoekers Margaret Stroebe en Henk Schut beschreven gezond rouwen als heen en weer bewegen tussen twee dingen. Aan de ene kant het verlies onder ogen zien, met alle pijn die erbij hoort. Aan de andere kant het leven oppakken dat doorgaat, met boodschappen en werk. Ze benadrukten dat pauze nemen van het verdriet bij dat proces hoort. Een uur waarin je met je ademhaling bezig bent in plaats van met je gemis, is zo’n pauze.

Daar zit ook de grens. Als bewegen de enige plek wordt waar je nog naartoe kunt, en je merkt dat je gaat sporten om nooit stil te hoeven staan, dan kantelt het van pauzeren naar ontwijken. Een bruikbare vraag is of je na de training ook nog aan je verlies kunt denken zonder meteen weer iets te moeten gaan doen.

Wat het niet doet

Rond emotie en sport hangt de belofte dat je gevoelens eruit kunt zweten. Die belofte klopt niet met wat er in je lichaam gebeurt. Tijdens een zware training blijft je hart hoog en je spieren gespannen, terwijl je juist rustiger wordt als die twee dalen. Wat je na afloop voelt is de opluchting van moeheid, en de warmte van gezelschap.

Bij woede is dit uitgezocht. Activiteiten die het lichaam kalmeren maken woede en agressie kleiner. Activiteiten die het lichaam opjagen, zoals hardlopen en fietsen, deden dat gemiddeld niet. Rouw is iets anders dan woede, dus dit is geen bewijs over rouw. Het is wel een reden om de uitlaatklep niet als vanzelfsprekend te zien. Wie vooral onrust en boosheid voelt, en dat is na een vechtscheiding of een oneerlijk ontslag eerder regel dan uitzondering, heeft mogelijk meer aan wandelen, zwemmen of yoga dan aan de zwaarste les van de week.

Voor wie voorzichtigheid geldt

Bij stevige inspanning gaat je hart tekeer, adem je snel en zweet je. Dat lijkt sterk op wat er tijdens een paniekaanval in je lichaam gebeurt. Wie paniekklachten kent, kan door een intensieve les in de knel komen in plaats van opluchting vinden.

Kies daarom een les waar je zonder uitleg naar de zijkant kunt lopen, ga eerst een keer kijken, en begin lager dan je gewend was. Je conditie heeft de afgelopen maanden waarschijnlijk een deuk opgelopen.

De valkuil van de sterke rouwende

Niet elke vorm werkt goed. In een van de New Yorkse lessen kregen deelnemers de opdracht om net zoveel gewichtsherhalingen te doen als het aantal maanden of jaren dat de overledene dood is. De docent moedigde de groep aan met de gedachte dat rouw zwaar is en zij sterker.

In een zaal vol zwetende mensen klinkt dat goed. Er zit alleen een maatlat in die er niet hoort te zijn. Je verdriet is geen aftellende klok, en rouwen is geen krachtmeting die je kunt winnen. Wie op een slechte dag de gewichten laat staan, is niet zwakker dan wie ze wel tilt.

Daar komt de prijs bij. Deze lessen kosten geld, en dat sluit precies de mensen uit voor wie de eenzaamheid misschien wel het grootst is.

Waar je dan wel naar kunt zoeken

Je hebt geen les met het woord rouw in de naam nodig. De vraag is of er een plek is waar je regelmatig komt en waar iemand je naam kent. Het koor op woensdag, de wandelgroep uit de buurt, het zwembad op donderdagochtend, de vrijwilligersploeg bij de voetbalclub. Wat je doet telt minder dan hoe vaak je er bent en met wie.

Er is één aanwijzing die het overwegen waard is. Mensen die al bewogen voordat het verlies kwam, zakten daarna minder diep weg in hun tevredenheid met het leven en klommen er sneller weer uit. Ook vrouwen na een stilgeboorte noemden het al sporter zijn als reden dat ze het weer oppakten. Dat pleit ervoor om het draadje op te pakken van wat je vroeger deed, ook als het nu maar half lukt. Een rondje om het blok telt.

Welke vorm het beste werkt, kan het onderzoek niet zeggen. Wandelen, yoga, hardlopen, vechtsport en kanovaren komen allemaal voorbij als iets wat hielp. Je mag dus uitproberen wat bij je past, zonder dat je iets fout doet als het de ene week wel lukt en de volgende niet.

Wat je kunt doen voor iemand anders

Ken je iemand die iets verloor, nodig hem dan uit voor iets waarbij je samen bezig bent en waar praten mag maar niet moet. Fietsen, tuinieren, een rondje langs het water. Naast elkaar lopen praat voor de meeste mensen makkelijker dan tegenover elkaar zitten, en stiltes zijn onderweg minder ongemakkelijk.

Blijf uitnodigen als het antwoord nee is. Wie rouwt zegt vaak af omdat het die dag niet lukt, en niet omdat het aanbod verkeerd was. De derde uitnodiging is soms de eerste die op een goed moment valt.

Voor sportclubs en verenigingen ligt hier iets waar ze zich zelden van bewust zijn. Een lid dat een partner verliest, gaat scheiden of zijn baan kwijtraakt, verdwijnt vaak stil van de ledenlijst. Eén appje van de trainer maakt het verschil tussen wegblijven en terugkomen.

Een plek waar je terugkomt

Als je na een verlies weer in beweging wilt komen, hoef je niet te zoeken naar de zwaarste training of naar het beste programma. Zoek een plek waar je terugkomt. Een groep die merkt dat je er niet was. Iemand die naast je loopt.

Het verdriet gaat er niet uit. Het gaat mee, en het loopt lichter in gezelschap.

---

DIT ZOU JE KUNNEN DOEN
Werkvorm 30, Wandelen als vast steunmoment;
helpt je om bewegen klein en haalbaar te houden met een vast moment in de week » download

Werkvorm 42, Steun vragen;
helpt je om concreet te maken wat je nodig hebt en het aan iemand te vragen, bijvoorbeeld om samen te wandelen » download

---

Bronnen:

• Dhandapani, S. (2026, 25 augustus). Grief workout classes offer community. The science isn’t clear. CNN. https://edition.cnn.com/2026/08/25/health/workouts-for-grief-rage-wellness
• Grimby, A., Johansson, A.K., Sundh, V., & Grimby, G. (2008). Walking habits in elderly widows. American Journal of Hospice and Palliative Medicine, 25(2), 81-87. https://doi.org/10.1177/1049909107307388
• Hives, B.A., Buckler, E.J., Weiss, J., Schilf, S., Johansen, K.L., Epel, E.S., & Puterman, E. (2021). The effects of aerobic exercise on psychological functioning in family caregivers: secondary analyses of a randomized controlled trial. Annals of Behavioral Medicine, 55(1), 65-76. https://doi.org/10.1093/abm/kaaa031
• Huberty, J.L., Coleman, J., Rolfsmeyer, K., & Wu, S. (2014). A qualitative study exploring women’s beliefs about physical activity after stillbirth. BMC Pregnancy and Childbirth, 14, 26. https://doi.org/10.1186/1471-2393-14-26
• Kjærvik, S.L., & Bushman, B.J. (2024). A meta-analytic review of anger management activities that increase or decrease arousal: What fuels or douses rage? Clinical Psychology Review, 109, 102414. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2024.102414
• Stroebe, M., & Schut, H. (1999). The dual process model of coping with bereavement: rationale and description. Death Studies, 23(3), 197-224. https://doi.org/10.1080/074811899201046
• Wicker, P., & Orlowski, J. (2021). Coping with adversity: physical activity as a moderator in adaption to bereavement. Journal of Public Health (Oxford), 43(2), e196-e203. https://doi.org/10.1093/pubmed/fdaa059
• Williams, J., Shorter, G.W., Howlett, N., Zakrzewski-Fruer, J., & Chater, A.M. (2021). Can physical activity support grief outcomes in individuals who have been bereaved? A systematic review. Sports Medicine – Open, 7, 26. https://doi.org/10.1186/s40798-021-00311-z
• Williams, J., Howlett, N., Shorter, G.W., Zakrzewski-Fruer, J.K., & Chater, A.M. (2023). What roles does physical activity play following the death of a parent as a young person? A qualitative investigation. BMC Public Health, 23, 210. https://doi.org/10.1186/s12889-022-14542-6