In 1968 beschreef psychiater William Niederland een patroon dat hij zag bij Holocaust-overlevenden die hij behandelde. Meer dan twintig jaar na hun bevrijding uit de concentratiekampen worstelden zij nog steeds met een verpletterende vraag: waarom leef ik nog terwijl zovelen stierven? Een van zijn patiënten verwoordde het gevoel zo: "Elke dag die ik leef, voel ik dat ik aan het stelen ben van iemand die het meer verdiende om te leven." Dit schuldgevoel bepaalde hun hele bestaan, decennia na de oorlog.
Wat is overlevingsschuld?
Overlevingsschuld (in de literatuur wordt over 'Survivor Guilt' gesproken) ontstaat wanneer iemand een gebeurtenis overleeft waarbij anderen omkomen. Het is het gevoel dat je eigen overleven onrechtvaardig is, dat je het niet verdient, of dat het ten koste ging van anderen. Dit schuldgevoel kan ontstaan bij oorlogsoverlevenden, mensen die een auto-ongeluk of natuurramp overleven, maar ook bij nabestaanden na een zelfdoding of bij mensen die corona overleefden terwijl dierbaren stierven.
Overlevingsschuld kan ook subtieler zijn. In mijn boek Troostifant schrijf ik een verhaal over een vrouw die zich schuldig voelt omdat ze een leuke dag heeft gehad. Ook dat is een vorm van overlevingsschuld. Je ontzegt jezelf het recht op plezier, omdat de ander er niet meer is om het mee te delen.
Hoe werkt dit mechanisme?
Ons brein heeft moeite met toeval en willekeur. We zoeken naar patronen, oorzaken, redenen. Wanneer iemand overlijdt terwijl jij blijft leven, gaat je brein op zoek naar een verklaring. Die zoektocht leidt tot bepaalde denkpatronen:
Deze pagina is beschikbaar voor betalende leden van dit platform.
Om de beste ervaringen te bieden, gebruiken wij technologieën zoals cookies om informatie over je apparaat op te slaan en/of te raadplegen. Door in te stemmen met deze technologieën kunnen wij gegevens zoals surfgedrag of unieke ID's op deze site verwerken. Als je geen toestemming geeft of uw toestemming intrekt, kan dit een nadelige invloed hebben op bepaalde functies en mogelijkheden.
Functioneel
Altijd actief
De technische opslag of toegang is strikt noodzakelijk voor het legitieme doel het gebruik mogelijk te maken van een specifieke dienst waarom de abonnee of gebruiker uitdrukkelijk heeft gevraagd, of met als enig doel de uitvoering van de transmissie van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk.
Voorkeuren
De technische opslag of toegang is noodzakelijk voor het legitieme doel voorkeuren op te slaan die niet door de abonnee of gebruiker zijn aangevraagd.
Statistieken
De technische opslag of toegang die uitsluitend voor statistische doeleinden wordt gebruikt.De technische opslag of toegang die uitsluitend wordt gebruikt voor anonieme statistische doeleinden. Zonder dagvaarding, vrijwillige naleving door je Internet Service Provider, of aanvullende gegevens van een derde partij, kan informatie die alleen voor dit doel wordt opgeslagen of opgehaald gewoonlijk niet worden gebruikt om je te identificeren.
Marketing
De technische opslag of toegang is nodig om gebruikersprofielen op te stellen voor het verzenden van reclame, of om de gebruiker op een site of over verschillende sites te volgen voor soortgelijke marketingdoeleinden.
