Ja. Vooral in de eerste dagen en weken voelen veel mensen zich verdoofd, alsof ze door een film lopen. Je regelt de uitvaart, praat met mensen en vraagt je af waarom je niet huilt. Die verdoving beschermt je, zodat het verlies in porties binnenkomt.
Ook later kan het gebeuren dat je een tijd weinig voelt, en dat wisselt vaak af met momenten waarop het verdriet ineens hard binnenkomt. Het zegt niets over hoeveel je om de ander gaf. Blijf je maandenlang vlak en lukt het niet meer om ergens plezier in te hebben, bespreek het dan met je huisarts.
Lees verder: Hoe voelt rouw?
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Is het goed om herinneringen aan de overledene te bewaren?
Ja. Foto’s, brieven, kleding of een voorwerp dat de ander altijd bij zich had, kunnen een tastbare verbinding vormen. Rouwonderzoek laat zien dat de band met iemand die is overleden blijft bestaan en van vorm verandert, en dingen bewaren past daarbij.
Er is geen termijn waarbinnen je moet opruimen. Sommige mensen bewaren bijna alles, anderen kiezen een paar dingen en geven de rest weg. Je kunt kleding laten verwerken tot een kussen of quilt, of spullen verdelen onder mensen die er blij mee zijn. Doe het in je eigen tempo en houd er rekening mee dat anderen in het gezin een ander tempo kunnen hebben. Lukt het na lange tijd nog steeds niet om iets aan te raken of te verplaatsen, en staat dat je dagelijks leven in de weg, praat er dan eens met iemand over.
Lees verder: Continuing bonds
Bron: Klass, Silverman & Nickman (1996), Continuing Bonds: New Understandings of Grief
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Mag ik mezelf toestaan om minder te rouwen?
Ja. Je hoeft niet de hele dag met je verlies bezig te zijn om goed te rouwen. Momenten waarop je even niet aan de overledene denkt, je werk doet of lol hebt met vrienden, zijn geen verraad. Ze geven je de rust die je nodig hebt om het verdriet daarna weer te kunnen dragen.
Stroebe en Schut, de Utrechtse onderzoekers achter het duale procesmodel, noemen dat doseren. Gezond rouwen is afwisselen: soms stilstaan bij het verlies, soms bezig zijn met het leven dat doorgaat en soms gewoon even pauze van allebei. Hoeveel van elk, bepaal je zelf. Merk je wel dat je elk moment van verdriet koste wat kost ontwijkt, sta daar dan eens bij stil.
Lees verder: Self-distancing
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Kan ik rouwen om mijn gezondheid?
Ja. Wie ziek wordt of een beperking krijgt, verliest vaak een deel van het leven zoals het was: werk, hobby’s, zelfstandigheid, het lichaam dat je vertrouwde en de toekomst die je voor je zag. Dat is rouw, ook al is er niemand overleden.
Bij een chronische ziekte stopt het verlies vaak niet. Elke nieuwe beperking of slechte uitslag kan het verdriet opnieuw oproepen, en daarom spreekt men ook wel van chronische rouw. De omgeving kijkt daarbij vaak vooral naar de behandeling en minder naar wat je kwijt bent. Het helpt om dat verlies te benoemen, bij jezelf en bij anderen, en te zoeken naar wat er nog wel kan. Lotgenoten met dezelfde aandoening kunnen daarbij veel betekenen.
Lees verder: Rouw om verlies van gezondheid