Eten na een verlies: wat er verandert aan eetlust, maaltijden en gewicht

Eten hoort bij de eerste dingen die veranderen na een groot verlies. Maar het gaat er vaak niet over. Het gaat eerder over piekeren, je verdrietig voelen, of je slaapt. Maar naar de boodschappen, de maaltijden en het gewicht wordt zelden gevraagd.

Hier is onderzoek naar gedaan. Niet alleen rondom rouw, maar het gaat over veel meer vakgebieden die niet heel veel overloop hebben met elkaar. Wat daaruit komt, staat hieronder. Ongeveer in de volgorde waarin mensen het zelf tegenkomen.

De eetlust verdwijnt, of hij wordt juist groter

In de eerste dagen krijgen de meeste mensen geen hap door hun keel. Dat komt niet doordat je te verdrietig bent om te eten. Bij acute stress schakelt het lichaam de honger vrijwel uit, en er is weinig dat zo acuut binnenkomt als het overlijden van iemand die je liefhebt. Dat geldt ook bij andere vormen van verlies, zoals een scheiding, het einde van een relatie of het wegvallen van je werk.

Als die eerste schok voorbij is en de stress blijft, gaat het twee kanten op. Ruwweg vier op de tien mensen gaan dan meer eten. De meeste anderen gaan juist minder eten. Welke kant het bij jou op gaat, is niet te voorspellen en zegt niets over hoe je het verlies verwerkt. Het betekent wel dat de vrouw die tien kilo aankwam en de man die tien kilo afviel hetzelfde hebben meegemaakt. Gemiddelden over rouw en gewicht zeggen daarom weinig: de twee groepen heffen elkaar op.

Wie meer gaat eten, pakt maar zelden een gezonde bak sla. Dat heeft overigens een verklaarbare reden. Bij langdurige stress blijft het stresshormoon cortisol hoog, en dat zet het beloningssysteem in de hersenen aan. Dat systeem vraagt om eten met veel suiker en vet. En het werkt ook echt, want zulk eten dempt de stressreactie, al is het maar voor even. Het is dus geen gebrek aan wilskracht: het werkt kortdurend, en juist daarom wordt het snel een gewoonte.

De maaltijd verliest zijn tijdstip

 Wat als eerste anders wordt, is niet wát je eet. Dat gaat veel meer over wannéér je eet.

Zes uur was zes uur omdat er iemand tegenover je zat. Valt die persoon weg, dan valt ook de reden weg om op dat tijdstip iets klaar te hebben. Er komt geen ander vast moment voor in de plaats. Er komt helemaal geen moment voor in de plaats. Je eet staand bij het aanrecht. Of rechtstreeks uit de pan. Of je slaat het over en pakt om elf uur ’s avonds alsnog een boterham.

Weduwen beschreven dit als een proces in twee stappen. De eerste stap gaat buiten je om. Je oude manier van eten werkte voor twee en klopt niet meer, dus verval je in wat het minste moeite kost: kant-en-klaar, een boterham, een maaltijd overslaan. Je kiest dat niet, het gebeurt je. De tweede stap kies je wel. Dan bedenk je hoe jij zelf wilt eten, niet hoe jullie samen aten. Bij sommige vrouwen kwam die tweede stap na een paar maanden, bij andere pas na jaren.

Die verandering had volgens hen niet te maken met het alleen wonen. Het ging er voor hen vooral om dat het samen eten was weggevallen. De afspraak was weg. Er was geen noodzaak meer.

Koken voor wie?

Koken doe je meestal voor iemand anders. Voor wie zou je nog een pan op het vuur zetten als er niemand meer aanschuift?

Bij mensen die net hun partner hebben verloren, zie je dat terug in de keuken. Er komt vaker iets kant-en-klaars op tafel en minder vaak iets dat ze zelf hebben gemaakt. Ze eten minder tussendoor en vaker alleen. Het plezier in de maaltijd zakte bij hen ook. Dat gaat niet over smaak, want in eten zelf hadden ze nog wel plezier. Wat wegviel, was het gezelschap eraan.

Bij ouderen die structureel alleen eten die je ook dat er eenzijdig wordt gegeten. Minder groente, fruit en vlees op het bord. En het gevolg is een groter risico op gewichtsverlies en op lichamelijke kwetsbaarheid. Wat ze zien is vrijwel altijd een momentopname. Dus het kan ook zijn dat mensen die al kwetsbaar zijn, vaker alleen eten.

Bij mannen verdwijnt er meer

Opvallend is dat bij mannen die weduwnaar worden, de inname van groente en fruit over de hele linie minder wordt. Zowel in hoeveelheid als in variatie. En bij gescheiden mannen zie je bijna hetzelfde. Als vrouwen hetzelfde meemaken, verandert hun eetpatroon nauwelijks.

Dat heeft er waarschijnlijk mee te maken met wie de boodschappen deed. In de generatie waar onderzoek naar werd gedaan, verliest een man met zijn partner ook degene die het eten regelde. Of dit over twintig of dertig jaar nog steeds zo is, weet niemand. Voor nu is het een reden om bij weduwnaars en gescheiden mannen regelmatig eens te vragen naar de keuken.

Het gewicht verandert, en het wordt niet altijd minder

Bij ouderen die hun partner verloren is naar allerlei dagelijkse gewoonten gekeken: slapen, bewegen, roken, eten. Voor twee daarvan is het bewijs het sterkst. Dat mensen minder goed gaan eten, en dat ze afvallen zonder dat ze dat willen. Sterker dan voor slaap. Sterker dan voor bewegen.

Bij jongere mensen en bij andere soorten verlies gaat het precies de andere kant op. Kijk je naar de hele bevolking, dan zie je dat mensen na het verlies van een naaste gemiddeld zwaarder worden. Hoeveel, dat hangt af van hoe lang het verlies geleden is en van hoe iemand ervoor staat. Wie zijn baan verliest komt gemiddeld ook aan. En dat valt niet te verklaren uit meer roken, minder bewegen of ander eten.

Of het gewicht omhoog of omlaag gaat, hangt dus af van je leeftijd, van het soort verlies en van hoeveel ruimte je hebt in je leven. Dát er iets met je gewicht gebeurt, is bijna regel.

Hier houdt de zekerheid op. Van rouwenden weten we dat hun afweersysteem en hun hartfunctie veranderen, en er zijn onderzoekers die denken dat voeding daarin een gemiste schakel is. Dat is voorlopig een vermoeden, geen aangetoond verband. Maar de vraag ligt nu wel op tafel.

Eten na het verlies van een kind

Over eten na het verlies van een kind is precies één studie gedaan. Braziliaanse onderzoekers spraken vijftien moeders, die zij vonden via lotgenotengroepen.

Vier dingen kwamen steeds terug. De eetlust verdween, en het plezier in eten verdween mee. Samen eten voelde niet meer kloppen. De lege stoel was elke dag opnieuw een confrontatie. En koken werd zwaar, want een gerecht dat je vroeger voor je kind maakte, zorgt ervoor dat de herinnering weer levensgroot aanwezig is.

De onderzoekers noemden hun studie “A mesa que encolheu”: de tafel die kleiner werd. Zij waarschuwen dat deze moeders slechter gaan eten. Het probleem is dat vrijwel geen hulpverlener daarnaar vraagt.

Wat er niet verandert

Eén uitkomst verraste de onderzoekers, en juist die kun je gebruiken. De weduwen die alleen aten, hadden minder plezier in de maaltijd; die deed hen juist aan hun verlies denken. Van eten zelf genoten ze nog wel. Het is dus de maaltijd die zwaar wordt, niet het eten.

Dat maakt uit voor hoe je begint. Beginnen bij iets waar je van houdt werkt beter dan beginnen bij wat gezond hoort te zijn.

Wanneer het meer wordt dan een moeilijke periode

Bij de meeste mensen trekt dit weer bij, alleen duurt dat langer dan de omgeving denkt. Twee situaties vragen wel om actie.

De eerste is afvallen zonder dat je het wilt, op oudere leeftijd. Dat gaat vaak samen met verlies van spierkracht, en daarmee stijgt de kans om te vallen. Gaat de kleding losser zitten of blijft de weegschaal zakken, ga dan naar de huisarts. En nee, dat niet overdreven en maar iets kleins.

De tweede gaat over eetstoornissen. Daarover weten we weinig. Mensen die in behandeling waren, keken terug op wat er aan hun eetstoornis voorafging. Dan gaat het over ingrijpende gebeurtenissen zoals ziekte, een relatie die veranderde, het overlijden van iemand in de familie. Wat de onderzoekers vooral opviel, was hoe weinig steun deze mensen in die periode hadden. Zo’n terugblik bewijst geen oorzaak. Maar wie eerder een eetstoornis had, doet er goed aan tijdens een verlies extra op te letten.

Dit zou je kunnen doen

 Het gaat niet om wat er op je bord ligt. Het gaat om gezelschap en ritme.

Eén vast eetmoment per week met iemand anders doet meer dan een goed voornemen over gezond eten. Wil je iemand steunen, vraag dan of je een keer mag aanschuiven. Of nodig hem uit. Dat is concreter dan een pan soep bij de deur. Die soep is fijn, maar lost niet het gezelschap op. Aanschuiven bij iemand raakt aan wat er is weggevallen.

Ben jij een begeleiders? Stel dan eens de vraag: wat heb je gisteren gegeten, en met wie? Het antwoord op die vraagt vertelt je heel veel.

De stoel die leeg blijft

Dat rouw in het lichaam gaat zitten, weten we inmiddels. Dat het bij veel mensen aan tafel begint, daar zijn we ons veel minder goed van bewust.

Duidelijk is wel dat de lege stoel aan tafel meer verandert dan de sfeer alleen. Hij verandert wannéér er gegeten wordt, en wát. En hij bepaalt of er nog iemand is die het merkt wanneer een overgeslagen maaltijd een gewoonte wordt.

In het boek Gaat dit ooit over? Zelfzorg in rouwtijd komt dit thema uitgebreider aan bod, samen met de andere onderdelen van zorg voor jezelf tijdens rouw.

Bronnen:

• Adam, T.C., & Epel, E.S. (2007). Stress, eating and the reward system. Physiology & Behavior, 91(4), 449-458. https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2007.04.011
• Berge, J.M., Loth, K., Hanson, C., Croll-Lampert, J., & Neumark-Sztainer, D. (2012). Family life cycle transitions and the onset of eating disorders: a retrospective grounded theory approach. Journal of Clinical Nursing, 21(9-10), 1355-1363. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2011.03762.x
• Campos, M.T.F.S., Peluzio, M.C.G., Melo, M.S.S., Simonini, E., Coelho, F.M.G., & Araújo, R.M.A. (2020). “A mesa que encolheu”: a perspectiva alimentar de mães que perderam filhos. Ciência & Saúde Coletiva, 25(3), 1051-1060. https://doi.org/10.1590/1413-81232020253.15122018
• Fagundes, C.P., & Wu, E.L. (2021). Biological mechanisms underlying widowhood’s health consequences: Does diet play a role? Comprehensive Psychoneuroendocrinology, 7, 100058. https://doi.org/10.1016/j.cpnec.2021.100058
• Kaiser, B., Gemesi, K., Holzmann, S.L., Wintergerst, M., Lurz, M., Hauner, H., Groh, G., Böhm, M., Krcmar, H., Holzapfel, C., & Gedrich, K. (2022). Stress-induced hyperphagia: empirical characterization of stress-overeaters. BMC Public Health, 22(1), 100. https://doi.org/10.1186/s12889-021-12488-9
• Monsivais, P., Martin, A., Suhrcke, M., Forouhi, N.G., & Wareham, N.J. (2015). Job-loss and weight gain in British adults: Evidence from two longitudinal studies. Social Science & Medicine, 143, 223-231. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2015.08.052
• Oliveira, A.J., Rostila, M., Saarela, J., & Lopes, C.S. (2014). The influence of bereavement on body mass index: results from a national Swedish survey. PLOS ONE, 9(4), e95201. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0095201
• Shahar, D.R., Schultz, R., Shahar, A., & Wing, R.R. (2001). The effect of widowhood on weight change, dietary intake, and eating behavior in the elderly population. Journal of Aging and Health, 13(2), 189-199. https://doi.org/10.1177/089826430101300202
• Stahl, S.T., & Schulz, R. (2014). Changes in routine health behaviors following late-life bereavement: a systematic review. Journal of Behavioral Medicine, 37(4), 736-755. https://doi.org/10.1007/s10865-013-9524-7
• Vesnaver, E., Keller, H.H., Sutherland, O., Maitland, S.B., & Locher, J.L. (2015). Food behavior change in late-life widowhood: A two-stage process. Appetite, 95, 399-407. https://doi.org/10.1016/j.appet.2015.07.027
• Vesnaver, E., Keller, H.H., Sutherland, O., Maitland, S.B., & Locher, J.L. (2016). Alone at the table: Food behavior and the loss of commensality in widowhood. The Journals of Gerontology: Series B, 71(6), 1059-1069. https://doi.org/10.1093/geronb/gbv103
• Vinther, J.L., Conklin, A.I., Wareham, N.J., & Monsivais, P. (2016). Marital transitions and associated changes in fruit and vegetable intake: Findings from the population-based prospective EPIC-Norfolk cohort, UK. Social Science & Medicine, 157, 120-126. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2016.04.004
• Wyman, C., Thomas, J., Lawless, M., & Yaxley, A. (2026). Associations between nutritional and physical outcomes of community-dwelling older adults eating alone, versus with others: A systematic review. Appetite, 217, 108327. https://doi.org/10.1016/j.appet.2025.108327