Ja. Ook jaren later kan het verdriet ineens weer opspelen, soms bijna net zo fel als in het begin. Vaak gebeurt dat op momenten waarop de overledene er had moeten zijn: een bruiloft, de geboorte van een kleinkind, een diploma-uitreiking. Ook een geur of een plek kan het oproepen, of een nieuw verlies dat het oude weer openhaalt.
Dat betekent niet dat je terug bij af bent of dat je het niet goed hebt verwerkt. De band met iemand die je liefhad stopt niet bij de dood, en dus komt het gemis op zulke momenten terug. Meestal duurt zo’n golf korter dan in de eerste tijd, en weet je inmiddels beter hoe je erdoorheen komt.
Lees verder: Verbonden voorbij de dood
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Is het normaal dat ik zo moe ben?
Veel mensen schrikken ervan hoe moe ze zijn na een verlies, ook als ze nauwelijks iets doen. Die vermoeidheid heeft een reden: je hoofd is de hele dag bezig met wat er is gebeurd en je lichaam staat door de stress op scherp. Daar komt bij dat je ’s nachts vaak slechter slaapt, en dat de eerste weken vol zitten met regelzaken en mensen over de vloer.
Het is dus geen luiheid en ook geen teken dat je het niet aankunt. Bij de meeste mensen wordt het in de loop van de maanden minder. Blijf je uitgeput, of komen er klachten bij zoals hartkloppingen of afvallen, laat je dan door je huisarts nakijken.
Lees verder: Wat rouw doet met je hersenen
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Is het goed om herinneringen aan de overledene te bewaren?
Ja. Foto’s, brieven, kleding of een voorwerp dat de ander altijd bij zich had, kunnen een tastbare verbinding vormen. Rouwonderzoek laat zien dat de band met iemand die is overleden blijft bestaan en van vorm verandert, en dingen bewaren past daarbij.
Er is geen termijn waarbinnen je moet opruimen. Sommige mensen bewaren bijna alles, anderen kiezen een paar dingen en geven de rest weg. Je kunt kleding laten verwerken tot een kussen of quilt, of spullen verdelen onder mensen die er blij mee zijn. Doe het in je eigen tempo en houd er rekening mee dat anderen in het gezin een ander tempo kunnen hebben. Lukt het na lange tijd nog steeds niet om iets aan te raken of te verplaatsen, en staat dat je dagelijks leven in de weg, praat er dan eens met iemand over.
Lees verder: Continuing bonds
Bron: Klass, Silverman & Nickman (1996), Continuing Bonds: New Understandings of Grief
VEELGESTELDE VRAGEN OVER ROUW
Waarom begrijpen anderen niet wat ik doormaak?
Omdat de meeste mensen pas weten hoe rouw voelt als het hun zelf overkomt. Daarvoor kennen ze het vooral van buitenaf: een uitvaart, een kaart, een paar weken verdriet. Dat het gemis maanden of jaren je hele leven kleurt, zien ze niet. Daar komt bij dat niemand jouw band met de overledene precies kende, en dus ook niet kan weten wat jij kwijt bent.
Veel mensen willen wel helpen, maar weten niet hoe. Ze proberen het op te lossen of je op te vrolijken, terwijl je vooral iemand nodig hebt die er is en luistert. Het kan helpen om tegen een of twee mensen te zeggen waar je wel wat aan hebt. Contact met mensen die iets vergelijkbaars hebben meegemaakt, geeft vaak de herkenning die je bij anderen mist.
Lees verder: Rouwgeletterdheid: er zijn zonder te repareren