Rouwgeletterdheid: er zijn zonder te repareren

Herken je die neiging om iemand te helpen? Veel mensen zijn ten diepste helpers. En wanneer iemand in je omgeving rouwt, wil je ook helpen. Je zoekt naar woorden, naar iets wat troost biedt. "Het komt goed." "De tijd heelt alle wonden." "Je moet sterk zijn." De bedoelingen zijn goed, maar ze komen bij iemand in rouw vaak niet echt goed aan.

Uit onderzoek blijkt dat de reacties die rouwenden het vaakst krijgen van hun omgeving, tegelijkertijd als meest behulpzaam én als meest schadelijk worden ervaren. Hoe dat kan, dat dezelfde soort steun zowel goed als slecht uitpakt? Dat hangt af van de afstemming: past wat je biedt bij wat de ander op dát moment nodig heeft? En durf je het uit te houden als je niets te bieden hebt behalve dat je er bent?

De afgelopen jaren groeit de wetenschappelijke aandacht voor wat onderzoekers "grief literacy" noemen, ofwel rouwgeletterdheid. Dat begrip gaat verder dan kennis over rouw. Het beschrijft het vermogen van mensen, gemeenschappen en professionals om met verlies om te gaan op een manier die recht doet aan de rouwende.

Drie dimensies van rouwgeletterdheid

Het begrip rouwgeletterdheid is wetenschappelijk uitgewerkt door de Australische onderzoeker Lauren Breen en haar collega’s. Zij definiëren het als het vermogen om kennis over verlieservaringen te verwerven, te verwerken en toe te passen. Breen en haar team onderscheiden drie dimensies: kennis (begrijpen wat rouw is en hoe het werkt), vaardigheden (weten hoe je iemand kunt ondersteunen) en waarden (de bereidheid om met compassie en zorg te handelen). Deze drie dimensies zijn volgens de onderzoekers ingebed in sociale netwerken en kunnen alleen goed functioneren wanneer mensen zich bewust zijn van elkaars afhankelijkheid binnen hun eigen culturele context (Breen et al., 2022).