Nabestaanden die slecht blijven slapen gezocht voor onderzoek naar slaaptherapie

Slecht slapen hoort bij verlies, maar het kan ook rouw versterken. Helpt een slaapbehandeling ook tegen de rouw? De Rijksuniversiteit Groningen zoekt nabestaanden die willen meedoen.

Slaap je nog een beetje?

Het is maar een kleine vraag. Vaak gemakkelijker te beantwoorden dan “hoe gaat het met je?”. Dàt kan echt een lastige vraag zijn. Hoe het met je gaat, weet je vaak zelf niet eens goed als je net iemand hebt verloren. Maar de vraag over die slaap, dàt weet je wel.

Na een verlies is de slaap vaak het eerste wat sneuvelt. Je ligt te woelen en te draaien in je bed en komt maar niet in slaap. Of halverwege de nacht word je wakker, en je hoofd staat meteen aan. Sommige mensen zijn om vijf uur klaarwakker, terwijl de wekker pas om zeven uur gaat. Slecht slapen is een van de klachten die nabestaanden het vaakst noemen. En hoe heftiger de rouw, hoe beroerder de nachten.

NIEUW ROUWONDERZOEK Verloor je een jaar of langer geleden iemand van wie je hield, en slaap je al maanden slecht terwijl je die persoon op de meeste dagen nog sterk mist? Dan zoekt de Rijksuniversiteit Groningen jou. Ze willen daar weten of een slaapbehandeling ook de rouw lichter maakt, en als deelnemer krijg je die behandeling gratis. Hoe meedoen werkt en hoe je je aanmeldt, lees je op onderzoekrouw.nl »

Bij de meeste mensen trekt het bij

Bij de meeste mensen komen de nachten wel weer op orde. Een deel heeft overigens nauwelijks last slechtere nachten. Een ander deel heeft het vooral in het begin pittig en merkt in de loop van het eerste jaar dat de nachten weer gewoner en rustiger worden. Maar bij ongeveer een op de tien gaat het in dat jaar niet over.

Die groep moet goed in de gaten worden gehouden. Van de mensen die het hele jaar door slecht bleven slapen, hadden er na dat jaar zes op de tien zulke zware rouwklachten dat er vermoedelijk sprake was van een persisterende rouwstoornis. Met die term bedoelen artsen en psychologen rouw die na lange tijd zo heftig blijft dat je dagelijks leven erdoor vastloopt. Onder de goede slapers was dat een op de tien.

Slaap doet mee in de rouw

Lang is gedacht dat het slecht slapen een gevolg is van rouw. En dan is de gedachte dat als het verdriet wat slijt, dat de slaap vanzelf weer terugkomt. Dat is maar voor een deel waar.

Slaap helpt je verwerken wat je overdag meemaakt. Dromen zou een herinnering wat losser maken van de heftige emotie die eraan vastzit: je weet nog wat er gebeurde, maar het doet minder pijn. Slaap je slecht, dan komt dat opruimen van emoties niet op gang. Maandenlang slechte nachten kunnen zo het overschakelen naar leven met verlies in de weg zitten, en dan blijft de rouw langer hangen.

Een slaapbehandeling als nieuwe ingang

Voor vastgelopen rouw bestaat een goed onderzochte behandeling: een vorm van cognitieve gedragstherapie. Daarin werk je met een psycholoog aan gedachten en gewoonten die je klachten in stand houden. Ongeveer de helft van de mensen heeft er duidelijk baat bij. Het vraagt wel veel van je, omdat je steeds opnieuw onder ogen moet zien dat de ander er niet meer is.

Ook tegen slapeloosheid bestaat zo’n behandeling, cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid, en die werkt goed. Je bouwt je slaap weer op, met vaste tijden en een tijdje korter in bed, en je leert hoe je anders om kunt gaan met het getob en gepieker over het slapen zelf, en dat getob houdt je wakker. Ook dit vraagt inzet en kan lichamelijk pittig zijn.

Of zo’n slaapbehandeling ook de rouw lichter maakt, heeft nog niemand goed uitgezocht bij mensen die vastgelopen rouw hebben en al lang slecht slapen. Daar is de Rijksuniversiteit Groningen nu mee bezig. Thomas de Lang en Maarten Eisma bieden die behandeling gratis aan en kijken een halfjaar lang wat er met de slaap en de rouw van de deelnemers gebeurt. Het plan is vooraf beoordeeld en goedgekeurd door de medisch-ethische commissie van het UMCG.

Kun jij meedoen?

Meedoen kan als je een jaar of langer geleden iemand hebt verloren die je dierbaar was. Sinds het overlijden verlang je op de meeste dagen sterk naar die persoon, of ben je de meeste dagen bezig met herinneringen aan hem of haar en aan wat er rond het overlijden gebeurde. Daarnaast heb je al minstens drie maanden, drie keer per week of vaker, moeite met in- of doorslapen, of word je te vroeg wakker en kun je daarna niet meer in slaap komen. Dat slechte slapen beperkt je flink in je leven, ook al heb je genoeg gelegenheid om te slapen.

Als deelnemer krijg je gratis cognitieve gedragstherapie voor je slaapproblemen. Een halfjaar lang vul je elke week een korte vragenlijst in over je slaap en je rouw, en daar staat een vergoeding tegenover. Meedoen is helemaal vrijwillig en je gegevens worden vertrouwelijk behandeld.

Past dit bij jou? Meld je dan aan via onderzoekrouw.nl. Je beantwoordt daar eerst een paar vragen, en daarna neemt het Groningse team contact met je op.

Als je met rouwenden werkt

Past iemand die je kent of begeleidt bij de beschrijving, dan kun je de informatiepagina doorsturen of samen doorlezen. Ook als je niemand op het oog hebt, helpt het om de oproep te delen.

MEEDOEN OF MEER WETEN? Op onderzoekrouw.nl lees je alles over het project en meld je je aan met de eerste vragenlijst. Daarna neemt het Groningse team contact met je op.

Kort na het verlies

Lig je nu, in de eerste maanden na je verlies, veel wakker? Dan hoort dat bij rouw, en de kans is groot dat je nachten in de loop van het jaar rustiger worden. Voor meedoen is het dan nog te vroeg. Toch hoef je het ondertussen niet alleen maar uit te zitten.

Wil je nu al meer weten over wat de nacht met je rouw doet, lees dan Wakker liggen en piekeren na een verlies. Blijft het weken zo en kom je de dagen niet meer door, ga dan naar je huisarts.

---

In het boek Gaat dit ooit over? Zelfzorg in rouwtijd gaat een heel hoofdstuk over slapen. Je leest daar hoe je slaap normaal geregeld wordt, door een biologische klok die op licht reageert en een slaapdruk die zich overdag opbouwt, en waarom rouw dat allemaal in de war schopt. Er staan kleine recepten in die je meteen kunt uitproberen, bijvoorbeeld voor als je ’s nachts ligt te malen of je ritme kwijt bent. Voor de mensen om je heen is er het nachtbericht. Iemand die dicht bij je staat, biedt dan aan dat je mag appen als je wakker ligt. Die zet de telefoon op stil en reageert de volgende ochtend. Het boek verschijnt half oktober en je kunt het nu al bestellen.

---

Bronnen

• de Lang, T. A., Buyukcan-Tetik, A., de Jong, P. J., Lancel, M., & Eisma, M. C. (2023). Cross-lagged analyses of prolonged grief and depression symptoms with insomnia symptoms. Behavior Therapy, 54(3), 510-523. https://doi.org/10.1016/j.beth.2022.12.004
• de Lang, T. A., Buyukcan-Tetik, A., de Jong, P. J., Lancel, M., & Eisma, M. C. (2024). Trajectories of insomnia following bereavement. Sleep Medicine, 114, 159-166. https://doi.org/10.1016/j.sleep.2023.12.009
• de Lang, T. A., de Jong, P. J., Lancel, M., Lancee, J., & Eisma, M. C. (2026). Treating prolonged grief disorder with CBT for insomnia: A replicated single-case experimental study protocol. PLOS ONE, 21(2), e0341802. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0341802
• Lancel, M., Stroebe, M., & Eisma, M. C. (2020). Sleep disturbances in bereavement: A systematic review. Sleep Medicine Reviews, 53, 101331. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2020.101331
• Onderzoek Rouw, Rijksuniversiteit Groningen (2026). Meedoen aan rouwonderzoek: deelnemers gezocht voor onderzoek naar slaaptherapie voor persisterende rouw. Geraadpleegd op 21 september 2026. https://onderzoekrouw.nl/onderzoek/huidig-onderzoek
• van der Toorn, W. (2026). Gaat dit ooit over? Zelfzorg in rouwtijd. Adieu Media. ISBN 9789492688095.