Gratis artikel

Rouwen om een ouder met wie je geen contact meer had

Door Wouter en Sandra Jongeneelen16 november 202610 min lezen

Bij de dood van een vervreemde vader of moeder verlies je ook de kans op herstel, en soms bepaalt de familie of jij er nog bij hoort

Je kunt het te horen krijgen via een broer of zus. Of pas maanden later als een notaris op zoek gaat naar erfgenamen. Als je vader of moeder is overleden en je al jaren geen contact meer had, is dat best ingewikkeld. Er zijn praktische zaken. Maar het kan ook een verwarrend gevoel geven. Rouw je? Wat verwachten mensen van je? Wat voel je eigenlijk? Er kan best verdriet komen, hoe verwarrend ook. Ook een gevoel van opluchting. En die twee kunnen ook nog eens helemaal door elkaar heen lopen.

Naar mijn weten is er geen onderzoek gedaan dat specifiek gaat over rouw om een ouder met wie het contact verbroken was. Maar we weten ondertussen wel het een en ander over hoe mensen die breuk met hun ouder(s) beleven. En over onafgemaakte zaken na een overlijden.

Hoe een breuk ontstaat

Met vervreemding bedoelen we dat familieleden fysiek afstand van elkaar nemen en dat de genegenheid verdwijnt. Dat gebeurt vaak na hevige conflicten of na onenigheid die maar blijft duren. Die breuk kan van twee kanten komen. Soms verbreekt een kind het contact. Soms een ouder. En beide partijen vertellen er vaak een heel ander verhaal over.

Volwassen kinderen die zelf het contact verbraken, noemen als reden meestal misbruik, slecht ouderschap of geschonden vertrouwen. De druppel die uiteindelijk de emmer laat overlopen, kan iets heel kleins zijn, of juist een ernstig verraad. Ouders geven regelmatig de partner van hun kind de schuld van de situatie. Of ze wijzen naar een kind dat in hun ogen te veel eist. Maar het komt ook regelmatig voor dat ouders of kinderen niet weten waarom het contact verbroken is. Dat geldt trouwens vaker voor ouders dan voor kinderen.

Een breuk met een vader komt vaker voor dan een breuk met een moeder. Veel breuken zijn niet definitief, want een groot deel van de mensen pakt na verloop van tijd het contact toch weer op, al is het maar een beetje. De deur kan dus nog op een kier staan als een ouder overlijdt.

Missen wat er had moeten zijn

Volwassen kinderen die het contact met een ouder verbreken, ervaren dat vaak als een opluchting. Eindelijk rust en ruimte om te herstellen van een moeilijke relatie. Maar het is tegelijk een verlies dat het hele leven blijft doorwerken. Er is een diep gevoel van gemis aan een familie. Bij gewone dingen als sociale en emotionele steun, maar ook financieel en praktisch, kan dat voelen als een gat in het bestaan. Maar vader of moeder zelf missen ze meestal niet. De meesten deden juist moeite om de breuk en de afstand in stand te houden. En zo’n breuk kan ook nog eens doorwerken in al die andere relaties die je als mens hebt, zoals die met familieleden met wie nog wel contact is, maar ook met collega’s, vrienden en nieuwe partners.

Zo’n verlies wordt een ambigu verlies genoemd. Je ouder leeft nog en is tegelijk uit je leven verdwenen. Maar dat wil niet zeggen dat je ouder ook uit je hoofd en je systeem is verdwenen. Het is een verlies waar geen ritueel voor bestaat, en waar je ook geen condoleancekaart voor krijgt. Dit is rouw die vaak alleen in stilte bestaat.

Als de dood de deur dichtdoet

Bij het overlijden van een vervreemde ouder verlies je dus vaak twee dingen tegelijk. Je verliest je vader of moeder, en daarbij verlies je de mogelijkheid dat het ooit nog anders wordt. Dat gaat op als je nog hoopte dat jullie je ooit zouden verzoenen. Het gaat overigens ook op als je geen contact meer wilde, want met de dood verdwijnt ook de kans op een excuus of op één eerlijk gesprek.

Wat je nooit hebt kunnen zeggen of uitpraten, heet in de rouwliteratuur ‘onafgemaakte zaken’. Zulke zaken gaan samen met zwaardere rouw. Daarbij gaat het vooral om hoeveel last je ervan hebt. Als een ouder overlijdt met wie het contact verbroken was, blijft er bijna altijd wel iets onafgemaakts achter. En hoezeer dit je raakt, verschilt ook echt per persoon.

Het is niet zo dat een moeizame relatie met je ouder automatisch tot zware rouw leidt. Bij mensen die een familielid verloren, ging nabijheid in de relatie sterker samen met langdurige rouw dan conflict, en het verband met conflict was maar zwak. Als je in een breuk zat, kun je daardoor minder rouwen dan je omgeving vreest, of juist meer dan die omgeving verwacht. Allebei is mogelijk.

Het verdriet kan ook over iets anders gaan dan over de ouder zoals hij of zij was. Je kunt dan rouwen om de vader of moeder die je nooit hebt gehad, en van wie je nu weet dat die er ook nooit meer zal komen. In de film The Savages moeten een broer en zus voor hun dementerende vader zorgen, terwijl hij vroeger weinig voor hen deed. Ze voelen zich schuldig en weten niet wat ze hem nog verschuldigd zijn. Bij de film hoort de vraag of je kunt rouwen om iemand met wie je geen goede band had, en deze vraag kan je hier ook stellen.

Je kunt ook een gevoel van opluchting krijgen. Als volwassen kind kan je sowieso al een gevoel van opluchting ervaren bij de breuk, en dat gevoel kan ook bij een overlijden terugkomen. Verdriet en opluchting kunnen naast elkaar bestaan, en dat kan rouw ingewikkeld en verwarrend maken.

Als anderen bepalen of jij erbij hoort

Rond het overlijden komt er soms nog een tweede verlies bij. Bijvoorbeeld als je het nieuws pas laat hoort, of als je niet op de rouwkaart blijkt te staan. Of je mag niet naar de uitvaart komen, of niet meebeslissen over begraven of cremeren. Die beslissingen liggen dan bij broers en zussen, of bij de partner met wie je ouder later samenleefde.

Kenneth Doka spreekt van niet-erkende rouw als je omgeving je verlies niet als echt verlies ziet, of als je relatie met de overledene in de ogen van anderen niet meetelt. Dat is wat je voelt als iemand een opmerking maakt zoals “jullie hadden toch geen contact”. Mensen die met een ouder gebroken hebben, houden dat bovendien vaak voor zich en praten er liever niet over. Als ze er wel over praatten, ervoeren ze meestal geen steun uit de omgeving.

Normaliter is je familie na een overlijden de belangrijkste bron van steun. Maar familie kan ook afremmen, met reacties die het moeilijk maken om je verdriet te uiten of er een plek voor te vinden. Het kan leiden tot meer rouwklachten, langdurige rouw en depressie.

En de nalatenschap?

Ook als je geen contact meer had met je ouder, blijf je in Nederland erfgenaam, tenzij je ouder je in een testament heeft onterfd. Zelfs dan heb je meestal nog recht op een deel in geld, de legitieme portie. Als erfgenaam moet je kiezen of je de erfenis aanvaardt, beneficiair aanvaardt of verwerpt, en die keuze heeft gevolgen voor eventuele schulden. Bright Elephant helpt bij het afwikkelen van zulke nalatenschappen, ook als er kinderen gezocht moeten worden of als een kind ons vraagt iets af te wikkelen voor een ouder met wie geen contact meer was.

Lees ook wat regelwerk en ruzie met de rouw doen.

Wat begeleiders kunnen doen

Wat helpt mensen in zo’n situatie met een breuk in de familie? Mensen vertelden dat het echt belangrijk was als hulpverleners hun eigen keuzes steunden, of dat nu ging om het contact verbreken, het zo laten of het herstellen. En het hielp als de hulpverlener verstand had van vervreemding en van wat er in zulke families kan spelen, zoals alcoholisme of misbruik. In een van de onderzoeken wordt verteld dat een begeleider nooit had aangedrongen op verzoening.

Maar wat niet hielp, was druk om toch maar te vergeven voordat iemand daaraan toe was. Of als mythes zoals “een moeder houdt altijd van haar kind” werden herhaald. Dat kan zelfs het gevoel geven dat je wordt veroordeeld, of dat je niet serieus wordt genomen.

Dit zijn ervaringen uit begeleiding terwijl de ouder nog leefde. Je kunt je voorstellen dat je na een overlijden nog steeds terughoudend zou moeten zijn. Een opmerking als “had je het nog maar goedgemaakt” legt de nadruk op precies de kans die er nu niet meer is. In de vakliteratuur over vervreemding luidt het advies om de breuk te bekijken in het licht van het hele familieverhaal. Wat iemand erbij voelt, mag bestaan. Een oordeel hierover is zeker niet helpend.

Als je tegenover iemand zit die hier rouwt, moet je beseffen dat er twee soorten verlies op tafel liggen. Aan de ene kant heb je de ouder die is overleden is, en tegelijk zijn daar ook de jaren waarin geen contact was en waarin ook al iets verloren is gegaan. Daar zou je op door moeten vragen. Is er bijvoorbeeld nog iets blijven liggen waar iemand last van heeft?

Een afscheid dat je zelf vormgeeft

Als je niet bij de uitvaart kon of wilde zijn, kun je later zelf een afscheid organiseren. Dat kan bijvoorbeeld door een bezoek aan het graf te brengen op een moment dat niemand anders er is. Of steek een kaars aan op een bijzondere dag.

We hebben hier een voorbeeld voor vanuit de tijd van de coronapandemie. Veel uitvaartplechtigheden konden niet doorgaan op een manier die mensen graag wilden. En omdat een gewoon afscheid niet kon, organiseerden nabestaanden vaak hun eigen rituelen waar ze steun in vonden. Het leidde niet per se tot minder rouwklachten. Het doel van zo’n ritueel is niet dat het de rouwklachten vermindert, maar dat er steun wordt ervaren of betekenis wordt gevonden.

Dingen opschrijven kan ook helpen. Zeker in een situatie waarin je weinig mensen om je heen hebt bij wie je je verhaal kwijt kunt. Schrijf bijvoorbeeld eens een brief die je niet hoeft te versturen. Schrijf daarin over wat onafgemaakt is gebleven. Ook lotgenoten kunnen steun geven.

Dit zou je kunnen doen

Lees de veelgestelde vragen over niet-erkende rouw en onduidelijk verlies, en het artikel over rouw zonder overlijden. Over wat buitensluiten bij afscheid met mensen doet, gaat Mag ik erbij zijn?, en over onafgemaakte zaken Praten met de doden. Kijk The Savages en praat daarna over de vraag of je kunt rouwen om iemand met wie je geen goede band had. Heb je hulp nodig bij de nalatenschap van een ouder met wie je geen contact meer had? Neem contact op met Bright Elephant via brightelephant.nl/contact. Meer over dit onderwerp vind je onder ouderverlies en disenfranchised grief.


Bronnen

  • Agllias, K. (2011). No longer on speaking terms: The losses associated with family estrangement at the end of life. Families in Society, 92(1), 107-113. https://doi.org/10.1606/1044-3894.4055
  • Agllias, K. (2013). The gendered experience of family estrangement in later life. Affilia, 28(3), 309-321. https://doi.org/10.1177/0886109913495727
  • Agllias, K. (2016). Disconnection and decision-making: Adult children explain their reasons for estranging from parents. Australian Social Work, 69(1), 92-104. https://doi.org/10.1080/0312407X.2015.1004355
  • Agllias, K. (2018). Missing family: The adult child’s experience of parental estrangement. Journal of Social Work Practice, 32(1), 59-72. https://doi.org/10.1080/02650533.2017.1326471
  • Blake, L., Bland, B., & Imrie, S. (2020). The counseling experiences of individuals who are estranged from a family member. Family Relations, 69(4), 820-831. https://doi.org/10.1111/fare.12385
  • Boss, P. (2016). The context and process of theory development: The story of ambiguous loss. Journal of Family Theory & Review, 8(3), 269-286. https://doi.org/10.1111/jftr.12152
  • Burrell, A., & Selman, L. E. (2022). How do funeral practices impact bereaved relatives’ mental health, grief and bereavement? A mixed methods review with implications for COVID-19. Omega, 85(2), 345-383. https://doi.org/10.1177/0030222820941296
  • Carr, K., Holman, A., Stephenson-Abetz, J., Koenig Kellas, J., & Vagnoni, E. (2015). Giving voice to the silence of family estrangement: Comparing reasons of estranged parents and adult children in a nonmatched sample. Journal of Family Communication, 15(2), 130-140. https://doi.org/10.1080/15267431.2015.1013106
  • Doka, K. J. (1999). Disenfranchised grief. Bereavement Care, 18(3), 37-39. https://doi.org/10.1080/02682629908657467
  • Klingspon, K. L., Holland, J. M., Neimeyer, R. A., & Lichtenthal, W. G. (2015). Unfinished business in bereavement. Death Studies, 39(7), 387-398. https://doi.org/10.1080/07481187.2015.1029143
  • Liu, J., Stelzer, E.-M., & Maercker, A. (2026). Social constraints in the context of bereavement: A narrative review. Death Studies. https://doi.org/10.1080/07481187.2026.2747273
  • Mitima-Verloop, H. B., Mooren, T. T. M., & Boelen, P. A. (2021). Facilitating grief: An exploration of the function of funerals and rituals in relation to grief reactions. Death Studies, 45(9), 735-745. https://doi.org/10.1080/07481187.2019.1686090
  • Mitima-Verloop, H. B., Mooren, T. T. M., Kritikou, M. E., & Boelen, P. A. (2022). Restricted mourning: Impact of the COVID-19 pandemic on funeral services, grief rituals, and prolonged grief symptoms. Frontiers in Psychiatry, 13, 878818. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2022.878818
  • Reczek, R., Stacey, L., & Thomeer, M. B. (2023). Parent–adult child estrangement in the United States by gender, race/ethnicity, and sexuality. Journal of Marriage and Family, 85(2), 494-517. https://doi.org/10.1111/jomf.12898
  • Scharp, K. M. (2016). Parent–child estrangement: Conditions for disclosure and perceived social network member reactions. Family Relations, 65(5), 688-700. https://doi.org/10.1111/fare.12219
  • Sekowski, M., & Prigerson, H. G. (2022). Conflicted or close: Which relationships to the deceased are associated with loss-related psychopathology? British Journal of Clinical Psychology, 61(2), 510-526. https://doi.org/10.1111/bjc.12344

Geschreven door

Getekend portret van Wouter van der Toorn

Wouter

Wouter van der Toorn is medeoprichter van RouwExpertise.nl en Bright Elephant en schrijft de meeste artikelen op de site. Hij leest wat er wereldwijd over rouw wordt onderzocht en zet dat om in gewone taal, voor wie zelf rouwt en voor wie met rouwenden werkt.

Meer over Wouter

Getekend portret van Sandra Jongeneelen

Sandra Jongeneelen

Sandra Jongeneelen is oprichter van Bright Elephant en medeoprichter van RouwExpertise. Ze gelooft dat rouw minder eenzaam wordt als we die samen leren dragen: als vriend, collega, op school, als werkgever, in de straat en in onze directe omgeving. Vroeg of laat krijgen we allemaal met rouw te maken.

Meer over Sandra

Row wavy Shape Decorative svg added to top
Row wavy Shape Decorative svg added to bottom

Nieuwsbrief

Rouw in gewone woorden, in je mailbox

Eens in de twee weken sturen we je nieuwe artikelen, wat onderzoek over rouw laat zien en iets om te lezen of te kijken. Voor wie zelf rouwt en voor wie iemand bijstaat.

  • Gratis
  • Eens in de twee weken
  • Afmelden met één klik
Wetenschappelijk onderzoek lezend in trein

We gebruiken je gegevens alleen voor de nieuwsbrief. Lees ook ons privacyreglement.

Verder lezen

  • ArtikelGratis

    Compassievol luisteren bij rouw

    29 mrt 2025 · 1 min lezen

    Ooit leerde ik dat je altijd professionele afstand moet houden naar cliënten en patiënten. Een belangrijke motivatie daarvoor is zelfbescherming, want hoe kan je alle ellende van al die mensen dragen…

Uit onze shop